De denkfout die de meeste mensen maken
Bijna iedereen begint met de vraag: hoeveel kilowattuur heb ik nodig? En bijna iedereen redeneert vanuit het jaarverbruik. Dat is de verkeerde ingang, want een batterij werkt niet op jaarbasis maar op dagbasis. Wat telt is hoeveel overschot je op een gemiddelde dag hebt en hoe vaak de batterij daarmee helemaal vol en weer leeg gaat.
Een systeem verdient zichzelf terug per cyclus, niet per kilowattuur capaciteit. Capaciteit die je nooit vult, kost wel geld maar levert niets op. Daarom presteert een batterij van 10 kWh die 200 keer per jaar rondgaat beter dan een van 15 kWh die dat 130 keer doet — terwijl de tweede een derde duurder is.
De kernregel. Verschoven stroom per jaar = bruikbare capaciteit × aantal volledige cycli. Verdubbel je de capaciteit zonder dat er meer overschot bij komt, dan halveert simpelweg het aantal cycli en blijft de opbrengst gelijk. Alleen de investering verdubbelt.
Drie uitgewerkte huishoudens
Hieronder dezelfde rekenmethode toegepast op drie situaties die we in de praktijk vaak zien. Alle drie gerekend met een stroomprijs van €0,27, een terugleververgoeding van €0,05 en 380 kWh opwek per paneel per jaar.
| Situatie | Passende maat | Cycli per jaar | Terugverdientijd |
|---|---|---|---|
| Stel met 8 panelen, 2.400 kWh, beiden overdag thuis | 5 kWh of niet doen | circa 110 | 11 – 14 jaar |
| Gezin met 14 panelen, 4.200 kWh, overdag weg | 10 kWh | circa 190 | 7 – 8 jaar |
| Gezin met 20 panelen, warmtepomp, dynamisch contract | 15 kWh | circa 260 | 5 – 6 jaar |
Het eerste huishouden is het interessantst, want dat is precies de situatie waarin veel aanbieders toch een systeem verkopen. Twee mensen die overdag thuis zijn verbruiken een groot deel van hun opwek direct. Er blijft weinig over om op te slaan, de batterij raakt zelden vol, en de terugverdientijd loopt richting het einde van de garantieperiode. Ons advies in zo’n geval is wachten of helemaal afzien.
Zelf een maat bepalen
Een redelijke benadering zonder kwartierdata, in vier stappen:
- Schat je jaaropwek: aantal panelen × 380 kWh. Bij veertien panelen is dat 5.320 kWh.
- Schat je directe verbruik: ongeveer 30% van je jaarverbruik valt samen met de opwek, of 45% als je overdag thuis bent. Bij 4.200 kWh en overdag weg: circa 1.260 kWh.
- Bereken het overschot: opwek minus direct verbruik. Hier 5.320 − 1.260 = 4.060 kWh die nu het net op gaat.
- Deel door 200: het overschot gespreid over de bruikbare zonmaanden geeft een ruwe dagmaat. 4.060 / 200 is ruim 20 kWh per dag — maar daarvan kun je maar ongeveer de helft ’s avonds kwijt, dus kom je uit rond de 10 kWh.
Die laatste stap is waar de meeste online rekentools de mist in gaan: ze kijken naar wat erin kan, niet naar wat je er ’s avonds weer uit háált. Je avondverbruik is de echte bovengrens. Verbruik je tussen zes uur ’s avonds en zeven uur ’s ochtends maar 8 kWh, dan is een batterij van 15 kWh zinloos, hoeveel overschot je overdag ook hebt.
Wanneer groter wél verstandig is
Er zijn drie situaties waarin een ruimere maat zich terugverdient:
- Een dynamisch contract. Dan kun je ook buiten het zonseizoen cycli maken door ’s nachts goedkoop te laden en in de avondpiek te ontladen. Dat tilt het aantal cycli flink op. Hoe dat werkt.
- Een warmtepomp. Die verschuift je verbruik naar de avond en nacht, precies wanneer de batterij leeg moet.
- Een elektrische auto die thuis laadt. Hetzelfde effect, maar nog sterker: een laadsessie trekt de batterij in één keer leeg.
Later uitbreiden in plaats van nu groot kopen
De meeste moderne systemen zijn modulair: je begint met twee of drie modules en zet er later een bij. Dat is bijna altijd verstandiger dan nu groot kopen “voor als we straks een warmtepomp nemen”. Je betaalt dan pas voor de capaciteit op het moment dat je hem echt gaat gebruiken, en je profiteert ondertussen van de prijsdaling.
Vraag bij een offerte altijd of het systeem modulair is en wat een extra module later kost. Is dat onduidelijk of fors duurder dan nu meekopen, dan is dat een signaal over het systeem of over de aanbieder.